Tranh của Vũ Cao Đàm lập kỷ lục tại phiên đấu giá Sotheby’s

Tranh vẽ trên lụa Conversation d’élégantes au jardin của Vũ Cao Đàm lập kỷ lục đấu giá. Ảnh: Sotheby’s

Một khoảnh khắc đáng chú ý của thị trường nghệ thuật Việt Nam vừa diễn ra tại Hong Kong.

Tác phẩm Conversation d’élégantes au jardin của họa sĩ Vũ Cao Đàm, tại phiên đấu giá Modern & Contemporary Evening Auction của Sotheby’s Hong Kong, đã thu về 28,9 triệu HKD (tương đương 3,7 triệu USD hoặc 95 tỷ đồng).

Mức giá này không chỉ thiết lập kỷ lục đấu giá mới cho tranh của Vũ Cao Đàm mà còn trở thành tác phẩm có giá bán cao nhất của một nghệ sĩ Việt Nam tại một phiên đấu giá quốc tế.

Một khu vườn bình yên khi Thế chiến II bắt đầu nhen nhóm ở châu Âu

Thoạt nhìn, Conversation d’élégantes au jardin mang đến cảm giác nhẹ nhõm và tĩnh tại. Những nhân vật nữ hiện diện trong khu vườn, giữa không gian thiên nhiên được xử lý bằng những đường nét mềm mại và bảng màu thanh nhã. Không có kịch tính, không có chuyển động mạnh. Chỉ là một khoảnh khắc đời thường được giữ lại trên mặt lụa.

Thế nhưng, năm 1939 không phải một thời điểm bình thường để vẽ về sự bình yên.

Theo Sotheby’s, Vũ Cao Đàm thực hiện tác phẩm khi đang sống xa quê hương tại Pháp, trong lúc châu Âu đứng bên bờ vực chiến tranh. Chính sự tương phản giữa một thế giới bên ngoài đầy bất ổn và khung cảnh yên ả trong tranh khiến tác phẩm trở nên đặc biệt. Sotheby’s đặt câu hỏi: tại sao người nghệ sĩ lại lựa chọn vẽ một cảnh bình yên vào năm 1939? Và câu trả lời nằm phần nào trong cách ông tìm về ký ức, gia đình và những điều thân thuộc khi sống cách xa quê nhà.

Vì thế, khu vườn trong tranh có thể được nhìn như nhiều hơn một bối cảnh. Đó là một không gian của hồi tưởng, nơi người nghệ sĩ có thể lưu giữ cảm giác về quê hương và những mối liên hệ thân thuộc bằng ngôn ngữ hội họa.

Khi lụa Việt Nam gặp mỹ học Paris

Sinh năm 1908 và qua đời năm 2000, Vũ Cao Đàm thuộc thế hệ nghệ sĩ Việt Nam trưởng thành trong môi trường của trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (École des Beaux-Arts de l’Indochine), trước khi sang Pháp và xây dựng sự nghiệp tại Paris. Khác với nhiều danh họa Việt, ông chuyên về bộ môn tạc tượng, bởi là một trong hai học viên duy nhất của khoa điêu khắc. Khi đến Pháp, ông đam mê các tác phẩm của các bậc thầy điêu khắc Rodin và Giacometti, cũng như các danh họa thuộc trường phái Ấn tượng và Hậu Ấn tượng.

Dẫu vậy, khi Thế chiến II bắt đầu nổ ra, Vũ Cao Đàm phải ngừng điêu khắc, vì chất liệu ông sử dụng – đồng thanh (bronze) – bị cống nạp cho Đức Quốc xã để làm vũ khí. Lúc này, ông trở về với lụa, chất liệu gắn với truyền thống phương Đông. Những ảnh hưởng từ mỹ thuật Pháp, nền tảng điêu khắc, cùng và chất liệu Á Đông đã tạo ra phong cách đặc thù cho Vũ Cao Đàm.

Lê Phổ chụp cùng tác phẩm của Vũ Cao Đàm. Ảnh do Alain le Kim cung cấp, được đăng tải trên Sotheby’s

Một hành trình gần một thế kỷ

Điều đáng chú ý là Conversation d’élégantes au jardin không phải một tác phẩm chỉ vừa được phát hiện. Theo hồ sơ của Sotheby’s, tranh từng thuộc bộ sưu tập của Philip Ng tại Singapore, được Sotheby’s Hong Kong đưa ra đấu giá lần đầu vào ngày 8/4/2008, trước khi được chủ sở hữu hiện tại mua lại. Tác phẩm cũng từng được trưng bày tại Agence économique de L’Indochine (Agindo) ở Paris năm 1939, ngay trong năm nó được sáng tác, và xuất hiện tại Singapore Art Museum trong triển lãm Visions and Enchantment: Southeast Asian Paintings năm 2000.

Một tác phẩm từng hiện diện ở Paris năm 1939, đi qua một bộ sưu tập tại Singapore, trở lại sàn Sotheby’s Hong Kong năm 2008 và gần hai thập niên sau tiếp tục được đưa ra đấu giá. Hành trình ấy tự thân đã trở thành một phần của lịch sử tác phẩm.

Với mức giá 28,9 triệu HKD, bức tranh Conversation d’élégantes au jardin của Vũ Cao Đàm đã vượt qua kỷ lục của Portrait de Mademoiselle Phuong của Mai Trung Thứ – tác phẩm từng đạt 24,375 triệu HKD tại phiên đấu giá Sotheby’s Hong Kong năm 2021.

Kỷ lục mới vì thế không chỉ nằm ở giá trị thương mại của một tác phẩm. Nó tiếp tục cho thấy sự hiện diện của thế hệ nghệ sĩ Việt Nam thời kỳ Đông Dương trong dòng chảy của thị trường nghệ thuật quốc tế. Cùng Vũ Cao Đàm, những cái tên như Mai Trung Thứ và Lê Phổ ngày càng xuất hiện trong những phiên đấu giá lớn, nơi tác phẩm của họ được đặt cạnh những tên tuổi quan trọng của nghệ thuật hiện đại châu Á và thế giới. Chính Sotheby’s cũng cho biết bộ phận Modern Art | Asia của hãng có vị thế đặc biệt trong thị trường mỹ thuật Việt Nam thời kỳ hoàng kim, đồng thời từng ghi nhận các kỷ lục đối với Vũ Cao Đàm, Trần Văn Hà và Phạm Hậu.

Gần 90 năm sau ngày hoàn thành, Conversation d’élégantes au jardin vẫn giữ nguyên sự tĩnh lặng của một buổi trò chuyện trong vườn. Chỉ có điều, giờ đây, cuộc trò chuyện ấy đã đi xa hơn rất nhiều: từ Paris của năm 1939 đến Hong Kong năm 2026, từ ký ức riêng của một người nghệ sĩ xa quê đến một dấu mốc mới trong hành trình của mỹ thuật Việt Nam trên thị trường quốc tế.