Những mảnh ký ức trôi triển lãm tích, tách, mảnh mơ

Tại Rare Sea, triển lãm nhóm tích, tách, mảnh mơ quy tụ sáu nghệ sĩ Lê Đ. Chung, Lê Nguyễn Minh Như, Nguyễn Thị Thanh Mai, Huyền Dương, Thanh Tùng (Ches) và Sophia Mai Brown, mở ra một không gian nơi những mảnh ký ức, lịch sử và tưởng tượng được chồng lớp trên bề mặt hội họa, lụa, sơn mài, giấy và in ấn thủ công.

Bên trong triển lãm tích, tách, mảnh mơ, ký ức, vật chất và những điều chưa được gọi tên cùng lên tiếng

Có những câu chuyện không tồn tại dưới dạng một lịch sử hoàn chỉnh. Chúng chỉ còn lại trong một dấu vết trên mặt đất, bóng của một nhà máy cũ, một loài cây dại, một truyền thuyết đô thị hay ký ức được truyền từ người này sang người khác. tích, tách, mảnh mơ bắt đầu từ chính những lời thầm thì ấy: những ám thị của giấc mơ, những lặng lẽ tập thể và những câu chuyện nằm đâu đó giữa thực tại và hư cấu.

Thay vì tìm cách tái hiện một quá khứ nguyên vẹn, triển lãm lựa chọn lần theo những phân mảnh để đặt câu hỏi về cách con người lưu giữ, diễn giải và tiếp tục sống cùng những gì đã xảy ra.

Ở đây, sự phẳng của mặt tranh không còn là một giới hạn. Những lớp sơn, giấy, lụa, bản in và dấu vết thủ công trở thành nơi thời gian có thể bồi tụ. Sáu thực hành nghệ thuật khác nhau vì thế không đứng riêng lẻ mà cùng tạo nên một đối thoại về ký ức, vật chất và những tự sự thường bị bỏ lại bên dưới các phiên bản chính thống của lịch sử.

Điểm gặp gỡ ấy được nhìn thấy rõ trong thực hành của Sophia Mai Brown và Thanh Tùng (Ches), khi cả hai cùng xuất phát từ vật chất đô thị, tư liệu lưu trữ và những câu chuyện truyền miệng.

Với Sophia, thế giới tự nhiên và nhân tạo liên tục giao thoa, cảnh quan thực tế có thể trở thành nơi trú ngụ của những cư dân tưởng tượng. Trong khi đó, Thanh Tùng quan sát đời sống đường phố Việt Nam và những biến đổi của đô thị để xây dựng các tự sự giả tưởng, nơi truyện ngụ ngôn, truyền thuyết đô thị và những dấu tích đang biến mất được kết nối lại.

Nếu Sophia và Thanh Tùng nhìn cảnh quan như một nhân vật sống, Lê Đ. Chung và Nguyễn Thị Thanh Mai đi sâu vào những cộng đồng và địa điểm có thật, nơi lịch sử vẫn tiếp tục để lại hậu quả trong hiện tại.

Lê Đ. Chung khai thác lớp lang của sơn dầu để kể câu chuyện về một cộng đồng di cư từ những năm 1980 và đời sống đang tiếp diễn trên xác một nhà máy bỏ hoang ở Lâm Đồng. Nguyễn Thị Thanh Mai lại tìm đến giấy ô ly và mực giấy than để lần theo mối quan hệ giữa con người với cây dền gai, từ đó gợi mở ký ức về những người Việt sống sót sau cuộc cưỡng bức tại Kampong Chhnang, Campuchia dưới chế độ Khmer Đỏ.

Ở một hướng khác, Huyền Dương và Lê Nguyễn Minh Như đưa người xem vào những miền miên viễn của giấc mơ. Nhưng ở đây, mơ không phải một cách trốn chạy hiện thực. Ngược lại, đó là phương thức để ở lại lâu hơn với hiện thực và những tàn tích bên trong mỗi cá thể.

Trong thế giới của Huyền Dương, những lớp màu tối, sinh vật lai, thiên thần gãy cánh và những cảnh tượng phi lý tạo thành một không gian vừa hài hước vừa bất an. Sự phi lý trở thành công cụ để cô nhìn vào những va chạm giữa mỹ cảm phương Tây và triết lý sống hòa hợp của châu Á.

Với Lê Nguyễn Minh Như, lụa trở thành một bề mặt lưu giữ ký ức. Những lớp màu khoáng dày đặc nằm trên chất liệu vốn gắn với sự mềm mại, trong suốt, khiến lụa giống như một lớp địa chất, nơi thời gian, giấc mơ và những mối liên kết được bồi đắp thành dấu vết.

Điều gì được lưu giữ, điều gì biến mất và điều gì vẫn âm thầm tồn tại?

Chính sự đa dạng trong cách tiếp cận khiến tích, tách, mảnh mơ không trở thành một triển lãm kể lại một câu chuyện duy nhất. Các nghệ sĩ cùng đi qua những vùng giao nhau giữa lịch sử và tưởng tượng, cá nhân và cộng đồng, tự nhiên và đô thị, vật chất và ký ức. Những câu chuyện tưởng chừng rời rạc dần hé lộ những lịch sử chung, đồng thời mở ra khoảng trống cho việc ghi chép cá nhân, lưu trữ, dịch thuật và diễn giải vượt khỏi những tự sự vốn đã được định hình.

Có lẽ vì vậy, những tác phẩm trong tích, tách, mảnh mơ không cố gắng đưa ra một câu trả lời hoàn chỉnh. Chúng giống những mẩu chuyện phiếm được nâng lên thành dụ ngôn, những mảnh vỡ được giữ lại không phải để tái tạo nguyên trạng một thế giới đã mất, mà để hình dung những cách khác nhằm tồn tại trong thế giới hiện tại.

Mơ hồ, huyền bí, đôi khi hóm hỉnh và đôi lúc thấm đượm niềm đau, triển lãm đề xuất tàn tích và “mảnh mơ” như một hình thức lưu trữ khác. Ở đó, những điều không được gọi tên vẫn có thể tồn tại; những lịch sử bị bỏ quên vẫn có thể vang vọng; và một dấu vết nhỏ trên bề mặt vật chất đôi khi đủ để mở ra cả một vùng ký ức.

Triển lãm tích, tách, mảnh mơ vì thế không chỉ mời người xem bước vào một thế giới giữa thực và ảo. Quan trọng hơn, triển lãm đặt họ trước câu hỏi về những gì còn lại sau khi một thời đại, một cộng đồng hay một đời người đi qua: điều gì được lưu giữ, điều gì biến mất, và điều gì vẫn âm thầm tồn tại dưới những lớp vật chất tưởng như đã im lặng từ lâu.