Hành trình chụp thế giới, soi chiếu mình của Tùng Xuân Lâm trong Triển lãm Nhân Dạng Gốc

Trước những biến thiên của thời đại, con người thường bị cuốn vào guồng quay của những lo toan, tất bật mà quên lãng “Nhân dạng gốc” – tất cả những gì căn nguyên nhất ẩn sâu trong hạt nhân tâm tưởng của mỗi người. Triển lãm Nhân Dạng Gốc của nhiếp ảnh gia Tùng Xuân Lâm mời gọi ta bước chậm lại giữa thế gian vội vã để lắng nghe tiếng nói của bản ngã, để trân trọng những gì thuộc về cội nguồn sâu thẳm của chính mình.

Nghệ sĩ trẻ mang đến các tác phẩm đa dạng về kích thước, chất liệu và cách thức biểu hiện, gồm 2 tác phẩm sắp đặt với nhiếp ảnh và 7 tác phẩm nhiếp ảnh đường phố. Qua hành trình triển lãm gồm ba chương với một mạch tự sự thấm đẫm suy tư, in đậm triết lý, Tùng Xuân Lâm muốn nhắn gửi đến người thưởng lãm rằng sự cô đơn không hẳn là nỗi bi luỵ, trầm kha mà là điều tất yếu để con người nhìn lại “mình” và nhìn thấy nhiều hơn ở “người”.

“Tôi không nghĩ mình chụp ảnh để ghi lại con phố. Tôi chụp ảnh để nhìn ngắm phản chiếu của tâm hồn mình”

Triển lãm Nhân Dạng Gốc là Tùng Xuân Lâm bắt đầu bằng việc “chụp thế giới” nhưng luôn kết thúc bằng việc “chụp chính mình”

Trong thực hành nhiếp ảnh của Tùng Xuân Lâm, “nhân dạng gốc” không phải là một khái niệm cần phát minh hay chinh phục, mà là một điều vốn dĩ đã hiện diện, âm thầm, bền bỉ, nhưng dễ dàng bị che lấp bởi nhịp sống hiện đại. Anh không chụp để lưu giữ những con phố, mà để nhìn thấy những phản chiếu của tâm hồn mình trong đó.

Giữa một đô thị nơi thời gian bị quy đổi thành hiệu suất, nơi suy nghĩ dần bị máy móc thay thế và sự tĩnh lặng bị hiểu lầm như một dạng trì trệ, con người ngày càng xa rời chính mình.

“Nhân dạng gốc” vì thế không biến mất, mà chỉ bị vùi lấp dưới những lớp bụi của kỳ vọng, của quan hệ xã hội, của áp lực phải trở thành một ai đó khác. Khi “cột trụ” nội tại ấy lung lay, con người dễ rơi vào trạng thái mất phương hướng, như bị siết chặt trong một mạng lưới vô hình của những sợi dây liên kết chằng chịt.

Triển lãm của anh, do đó, không đơn thuần là một trưng bày thị giác, mà là một lời mời: quay trở lại với chính mình, lắng nghe những tầng sâu bị bỏ quên, và chấp nhận hành trình nhận thức bản thân như một tiến trình dài hơi, đòi hỏi sự kiên nhẫn, trung thực và tĩnh tại.

Với Tùng Xuân Lâm, nhiếp ảnh không dừng lại ở hành vi ghi nhận thế giới, mà là một quá trình nội quan kéo dài khi mỗi bức ảnh bắt đầu bằng việc “chụp thế giới” nhưng luôn kết thúc bằng việc “chụp chính mình”. Khoảnh khắc bấm máy chỉ là điểm giao cắt hữu hình của một dòng chảy vô thức đã được tích tụ từ trước đó rất lâu: ký ức, trải nghiệm, xúc cảm, những va đập tinh thần qua năm tháng. Những “sợi dây nội tâm” ấy rung lên khi một khoảnh khắc phù hợp xuất hiện, và đôi tay người chụp gần như bị dẫn dắt bởi trực giác, trước khi lý trí kịp can thiệp. Anh cho biết:

“Quá trình tạo nên một bức ảnh không chỉ nằm ở khoảnh khắc bấm máy, mà trải dài trước, trong và sau giây phút ấy. Không có gì là ngẫu nhiên: mọi trải nghiệm, ký ức và xúc cảm tích tụ qua thời gian đã dệt nên những sợi dây nội tâm, sẵn sàng rung lên khi một khoảnh khắc “đúng” xuất hiện. Khi đó, vô thức dẫn dắt hành động, còn lý trí đến sau để lý giải.

Việc chọn lọc, hậu kỳ hay sắp đặt ảnh thành dự án cũng là lúc tôi “dịch ngược” những tín hiệu từ bên trong. Vì thế, tôi không tìm kiếm sự khách quan tuyệt đối, mà để dấu ấn cá nhân thấm vào từng khung hình. Mỗi bức ảnh vừa là cách tôi nhìn thế giới, vừa là một bước trong hành trình nhìn lại chính mình”

Nỗi cô đơn của Tùng Xuân Lâm rất dịu dàng

Người ta vẫn thường gắn nghệ sĩ với cô đơn, một cảm giác mà nhiều người cũng nhận ra khi đứng trước những bức ảnh của Tùng Xuân Lâm.

Nhưng với anh, cô đơn không phải là khoảng trống u tối, mà là một không gian được gọi tên rất dịu dàng. Nó giống như một căn phòng trên gác mái, nơi cất giữ những điều riêng tư nhất: kỷ vật cũ, những bức thư chưa từng gửi, những cảm xúc còn dang dở.

Có người sống trọn vẹn trong căn phòng ấy, có người lại bỏ quên, để bụi phủ vì sợ đối diện với chính mình. Anh từng là người né tránh, cho đến khi nhận ra sự lệ thuộc vào các mối quan hệ khiến bản thân mất đi điểm tựa nội tại. Từ đó, nhiếp ảnh trở thành một cách chữa lành, những bước chân một mình giúp anh quay về, dọn dẹp và ở yên trong chính “căn phòng” của mình.

Đi sâu hơn vào thế giới ấy, ta nhận ra rằng sự cô đơn không được nhìn như một trạng thái tiêu cực, mà như một không gian trú ngụ cần thiết để con người đối diện với bản ngã.

Song song đó, việc anh hướng ống kính vào những con người lao động, những khoảnh khắc bình dị cũng không phải là lựa chọn ngẫu nhiên, mà bắt nguồn từ ký ức cá nhân, từ một tuổi thơ lớn lên trong gia đình bình thường, nơi giá trị của lao động và sự bền bỉ được khắc sâu. Những hình ảnh tưởng chừng “không nổi bật” lại trở thành nơi chứa đựng chiều sâu lớn nhất, bởi chúng mang theo dấu vết của thời gian, của ký ức, của chính anh trong quá khứ. Và khi tiến đến chương cuối của triển lãm Nhân Dạng Gốc, con người dần biến mất khỏi khung hình – như một cách để loại bỏ những “trung gian vật lý”, đi thẳng vào biểu đạt nội tâm. Anh trải lòng:

“Tôi lớn lên trong một gia đình giản dị: bố là bộ đội, mẹ là công nhân mất sức, bươn chải đủ nghề để nuôi anh em ăn học. Từ đó, tôi học được cách trân trọng lao động và bước đi chậm rãi nhưng vững vàng. Khi đi giữa những con người bình dị, tôi thấy lại chính gia đình mình, những ngày tháng khó khăn vẫn sống trong ký ức, trong câu chuyện sau bữa cơm, trong thói quen quen thuộc của bố mẹ.

Tôi tin mình là một “đứa trẻ hạnh phúc”, mang theo tuổi thơ như một nơi trú ngụ. Chính những ký ức ấy định hình tôi hôm nay, và khiến tôi luôn bị hút về những điều giản đơn, nơi quá khứ vẫn âm thầm hiện diện”.

Triển lãm Nhân Dạng Gốc của Tùng Xuân Lâm gồm 3 chương với các tác phẩm nhiếp ảnh đa dạng về kích thước, chất liệu và cách thức biểu hiện

Chương I – Tiểu hành tinh: Giữa không gian đô thị, mỗi người hiện diện giống như một “tiểu hành tinh” lơ lửng nhưng không lênh đênh, trôi dạt vào vùng tối sâu thẳm, vô định. Ở đó, bóng dáng con người rõ rệt, tỏa sáng ngay cả trong những hoạt động bình dị, gần gũi. Mỗi “tiểu hành tinh” tồn tại độc lập và có gam màu đặc trưng, không ai lẫn màu ai giữa hằng hà sa số những thiên thể khác trong vũ trụ nhân loại.

Chương II – Vòng lặp: Sự sắp xếp hữu ý các tác phẩm trong chương này vừa thể hiện chu kì ngày và đêm của vũ trụ, vừa khắc họa vòng lặp của nhịp sống từ tĩnh lặng đến sôi động rồi trở về tĩnh lặng. Trong trạng thái cô lập, con người chủ động dành ra khoảng lặng để chiêm nghiệm về những vòng lặp, những khuôn mẫu vốn đã trở thành một phần của cuộc sống, từ đó soi chiếu vào thế giới nội tâm của chính mình. Hành trình suy ngẫm, đối chiếu ấy cũng là bước quan trọng để tìm về “nhân dạng gốc”.

Chương III – Nhân dạng gốc: Mọi thứ không còn nguyên vẹn, rõ nét như chương đầu mà dần rệu rã, mờ nhoè. Nếu ở hai phần trước, con người hiện lên thấp thoáng thì ở điểm cuối hành trình, con người như biến mất, chỉ còn là những nhân ảnh mơ hồ. Phải chăng đây là lúc ta hoang mang kiếm tìm “nhân dạng gốc”? Liệu đây có phải là hồi chuông thức tỉnh phần bản thể bên trong con người sau cơn ngủ mê dai dẳng?

Khi được hỏi về ý nghĩa của triển lãm Nhân Dạng Gốc, Tùng Xuân Lâm ngẫm nghĩ:

“Với tôi, sẽ thật tự phụ nếu xem triển lãm này như một điểm kết hay một thành tựu trọn vẹn trong hành trình hiểu mình. Nó chỉ là một cột mốc, một “tọa độ định vị” để có thể quay về khi lạc hướng, giống như thói quen Ctrl + S của người viết, để lưu lại một trạng thái đang hình thành. Tôi tin rằng những suy nghĩ nếu chỉ tồn tại trong đầu sẽ dần bào mòn chính chúng; chúng cần được nói ra, sắp đặt, va chạm với công chúng để tiếp tục lớn lên.

Những dự án ảnh, cuốn sách hay triển lãm chính là cách tôi đối thoại với thế giới và với chính mình. Và trên hết, đây còn là một lời cảm ơn, để những người quan trọng có thể chạm vào hành trình tôi đi qua, nơi tình yêu của họ đã âm thầm tạo nên con người tôi hôm nay”.

CÁC TRIỂN LÃM MỚI:

• TRIỂN LÃM NHÓM GIẤC MƠ CỦA NHỮNG GIẤC MƠ NÊN THƠ GIỮA CỐ ĐÔ HUẾ

• KHI VŨ ĐIỆU BALLET NGƯNG ĐỌNG TRONG TRANG SỨC VAN CLEEF & ARPELS

Harper’s Bazaar Vietnam