Những ẩn ý từ góc quay, khung hình phim Gia Nghiệp

Dương Tử vai Lý Trinh. Ảnh: Weibo phim Gia Nghiệp

Theo bước chân của nữ chính Lý Trinh (Dương Tử thủ vai), từng ngóc ngách nhà cổ Huy Châu hiện lên trong ống kính phim Gia Nghiệp. Nhà cửa nhấp nhô, tường trắng, mái đen, như một bức tranh thuỷ mặc đậm chất Trung Hoa cổ.

Những thỏi mực, giấy tuyên, ngôi nhà cổ sáng đèn hay con đường đá xanh còn đọng hơi mưa đều được đặt vào khung hình với cảm giác đầy chất thơ. Từ lễ thử mực đến hội đèn lồng cá, di sản của tiền nhân cũng lần lượt được vẽ lại trên màn ảnh.

Thế nhưng, màu sắc của Gia Nghiệp trong những tập đầu tiên dù có rực rỡ của đăng hoả, của y phục vải vóc thì đâu đó vẫn hiện hữu những mảng màu buồn bã, nhạt nhoà như dự đoán về những biến cố sắp xảy ra.

Tóm tắt nội dung những tập đầu tiên phim Gia Nghiệp 

Ở những tập đầu tiên, nội dung phim Gia Nghiệp có tiết tấu nhanh và liền mạch. Mới phút trước còn khiến người xem trầm trồ vì tinh hoa nghề làm mực của gia tộc họ Lý nói riêng và các nghệ nhân đất Huy Châu nói chung, phút sau đã khiến khán giả nặng lòng vì biến cố gia tộc. Chỉ trong chớp mắt, mọi thứ đã thay đổi.

Gia tộc họ Lý đang sống những tháng ngày vinh quang nhất khi là gia tộc được tin tưởng giao cho trách nhiệm làm mực cống (mực quý làm quà tặng của triều đình). Nữ chính Lý Trinh tuy là cháu dòng thứ trong nhà nhưng vì thông minh lanh lợi, lại có người ông thuộc hàng ngũ kiệt đứng đầu trong giới làm mực, cô được cả nhà hết mực thương yêu.

Ảnh: Phim Gia Nghiệp

Tháng ngày hạnh phúc chẳng kéo dài khi lô hàng mực mà cha cô cùng các vị chú bác mang đến kinh thành bị bốc cháy, mọi tinh hoa mực họ Lý từ đây cũng tan thành khói mây.

Ảnh: Phim Gia Nghiệp

Cha Lý Trinh vì uống rượu ngủ quên nên chẳng rõ nguyên do vụ cháy ấy, vô tình làm liên lụy đến hai người chú bác cùng tộc. Một người bị đánh gãy chân, một người thì bỏ mạng. Cả gia đình Lý Trinh, bao gồm cả ông nội cô, chấp nhận rời khỏi trạch viện và bị gạch tên khỏi Lý tộc.

Sau khi người cha vì quá đau buồn và suy nhược qua mà qua đời, Lý Trinh vẫn an yên lớn lên trong tình yêu thương chăm sóc của ông nội, mẹ cô và anh trai. Cô hoạt bát, thông minh, được mọi người yêu quý và có một mối tình thanh mai trúc mã với con trai trưởng nhà họ Điền.

Ảnh: Phim Gia Nghiệp

Vốn tưởng rằng sẽ thuận lợi gả đi vào làm dâu họ Điền, một lần nữa cuộc đời Lý Trinh lại rẽ sang trang khác khi sự thật về đám cưới được phơi bày. Điền gia muốn cô gả vào nhà họ chỉ vì ham muốn công thức làm mực nổi tiếng của ông nội cô. Ông nội Lý Trinh vì chứng minh sự trong sạch mà tại tổ đền nghề mực thề rằng sẽ không bao giờ làm mực nữa, Lý Trinh cũng đồng thời tuyên bố từ hôn.

Nhưng với đam mê với nghiệp làm mực từ bé, vì thương ông nội, thương mẹ và anh trai, Lý Trinh hạ quyết tâm sẽ học lại nghề mực. Cô gái nhỏ quyết không để tự tôn của gia đình bị chà đạp và mực Lý gia bị thất truyền.

Ba cảnh phim kể chuyện bằng ngôn ngữ không lời trong những tập đầu của Gia Nghiệp 

Từ vinh quang chói lọi đến thế gia sa sút chỉ trong một khoảnh khắc

Ảnh: Phim Gia Nghiệp

Lý gia là gia tộc làm nghề mực đứng đầu đất Huy Châu. Nhiều năm liền Lý gia được triều đình tin tưởng giao cho làm mực cống.

Nhưng khi biến cố ập đến, tấm hoành phi ngự ban ghi dòng chữ “đứng đầu ngành mực” bị gỡ xuống vội vã và lạnh lùng ngay trước mặt đại gia đình họ Lý và những sư phụ, nhân công đã gắn bó với nghề mực qua nhiều thế hệ.

Đối với những nghệ nhân trải qua thăng trầm, hết năm này qua tháng nọ lấm lem muội than, mồ hôi nước mắt và có thể là cả máu trộn cùng khối mực, chỉ một khoảnh khắc như vậy thôi cũng chẳng khác nào dùng cối giã mực nay giã thẳng vào con tim nhiệt huyết của họ.

Ảnh: Phim Gia Nghiệp

Người quý phụ đứng đầu gia tộc chỉ lặng yên quỳ ở đó, bà chẳng nói câu gì những ánh mắt cũng đủ để nói lên tất cả những bất lực, đau đớn. Một đời bà hy sinh vì gia nghiệp, vậy mà con thuyền bà cất công lèo lái lại đang dần chìm nghỉm.

Quan viên lũ lượt rời đi cùng tấm hoành phi vô giá, còn họ thì cứ mãi cúi người quỳ rạp, ánh mắt thất thần. Cảnh phim chỉ đơn giản là một nghi lễ, một sự trừng phạt trong im lặng nhưng nó khiến người xem không khỏi rơi thở dài tiếc nuối khôn nguôi.

Khoảng trống lời thoại mở ra xúc cảm bi thương

Ảnh: Phim Gia Nghiệp

Lý Trinh từ hôn, ông nội cô cũng vì giữ phẩm hạnh của một nghệ nhân làm mực mà thề rằng đời này sẽ không động đến nghề mực nữa. Nhưng cô biết trong lòng ông vẫn chẳng hề nguôi ngoai.

Ông về góc nhà nhỏ đơn sơ của mình, lẳng lặng, cần cù với một ngón nghề mới là nghề mộc. Lý Trinh đứng đó nhìn bóng lưng cô độc của ông mà không khỏi chạnh lòng. Một nghệ nhân Huy Châu kiệt xuất nay trở thành một ông lão dáng vẻ bần cùng, gầy gò, nhưng lại chẳng phút giây nào nghỉ ngơi.

Có lẽ đối với ông cụ, ngồi yên một chỗ đợi tháng ngày trôi qua mới là cực hình. Không được làm mực, ông vẫn chứng minh cho con cháu, cho thiên hạ thấy rằng một người thợ như ông vẫn đang miệt mài tồn tại.

Lý Trinh đi đến bên cạnh ông, lau đi giọt mồ hôi trên trán ông. Không một lời nói nào nhưng ánh mắt của ông cụ không một tia tuyệt vọng mà lại tràn đầy tình yêu thương cho cô cháu gái yêu quý. Còn Lý Trinh cũng tôn trọng sự im lặng ấy, nước mắt cô rơi vì xót xa người thân, và cả vì nỗi bức bách chẳng thể bảo vệ tốt ông nội mình.

Khoảng lặng không thoại trong cảnh quay này như thủ pháp lưu bạch (khoảng trống) trong một bức hoạ. Nó cho phép người xem tự mình quan sát, thấu hiểu những tầng cảm xúc sâu xa nhất mà nhân vật đang truyền tải. Từ đó, mỗi người trước màn hình dường như liên tưởng đến chính bản thân, đến tình thương vô hạn mà ông bà của chính mình dành cho mình cũng chẳng khác ông nội Lý Trinh dành cho nàng một phân, một tấc nào.

Một bậc cửa ngăn cách tình thân

Ảnh: Phim Gia Nghiệp

Dù đã bị gạch tên khỏi gia tộc nhưng ông nội của Lý Trinh vẫn đau đáu hướng về chốn cũ, về tổ tiên, cũng là hướng về cái gia nghiệp lâu đời với thỏi mực mà ông là một phần trong đó. Ông dẫn cháu trai của mình đến quỳ lạy trước cổng trạch viện họ Lý khi mọi người trong tộc đang ở bên trong thực hiện lễ tế tổ.

Đương nhiên, vẫn tồn tại vài thành viên trong tộc trước đây hoà thuận chung sống dưới danh nghĩa người thân, nay lại vì những ân oán và biến cố mà trở mặt. Họ quên đi những đóng góp của người thợ già hết lòng vì Lý mực mà phũ phàng đuổi ông cụ đi.

Ảnh: Weibo phim Gia Nghiệp

Ngôn ngữ ống kính của Gia Nghiệp trong phân đoạn này thực sự rất tinh tế. Chỉ bằng vài cảnh cắt ngắn, bộ phim đã khắc họa rõ cảm giác về sự ngăn cách trong tình thân. Một bậc cửa chia đôi hai gia đình, những người đứng trong cửa và người đứng ngoài cửa mang theo hai tâm thế hoàn toàn khác biệt.

Một bên là gia đình nhỏ của Lý Trinh đang bị cưỡng chế đuổi đi, còn một bên là bà cụ quý phu nhân và những người thân trong gia tộc họ Lý đang lực bất tòng tâm hướng về phía họ.

Không cần những cảnh quay dài hay những mảng màu sắc quá đậm, phim vẫn tạo ra cảm giác cô độc, xa cách và day dứt chỉ qua cách sắp đặt không gian và vị trí nhân vật trong khung hình.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM:

• PHIM GIA NGHIỆP CỦA DƯƠNG TỬ, HÀN ĐÔNG QUÂN VỪA CHIẾU ĐÃ LẬP THÀNH TÍCH ĐÁNG NỂ 

• GIA NGHIỆP: DƯƠNG TỬ HOÁ CÔ CHỦ MẶT LẤM LEM CỦA XƯỞNG MỰC 

Harper’s Bazaar Việt Nam