Bà Nguyễn Thủy Hằng Giang – Giám đốc vận hành Đông A Books.
Đông A Books là đơn vị xuất bản luôn dành sự quan tâm cho việc làm mới những tác phẩm có giá trị thông qua cả nội dung lẫn hình thức. Với mỗi ấn bản, từ bản dịch, minh họa đến cách trình bày và kỹ thuật in ấn, đội ngũ đều cân nhắc để tìm ra phương thức thể hiện phù hợp với tinh thần tác phẩm. Ấn bản mới của Tam Quốc Diễn Nghĩa là một ví dụ cho hướng đi ấy. Điểm đặc biệt của bộ sách nằm ở ba bức tranh thuộc bộ Tam Quốc Diễn Nghĩa Liên Hoàn Họa được in trên cạnh sách, một kỹ thuật chưa phổ biến tại Việt Nam.
Đây cũng là ấn phẩm tiếp nối những thử nghiệm của Đông A trong việc ứng dụng kỹ thuật in mới, sau Sherlock Holmes toàn tập. Đằng sau thành quả ấy là quá trình nghiên cứu, lựa chọn hình ảnh và thử nghiệm kỹ thuật nhằm tạo nên những cuốn sách có dấu ấn riêng.
Trong cuộc trò chuyện, bà Nguyễn Thủy Hằng Giang, Giám đốc vận hành Đông A Books, chia sẻ về cách đội ngũ tiếp cận một tác phẩm kinh điển, những cân nhắc trong quá trình sản xuất và quan niệm về giá trị mà mỗi ấn bản cần mang lại cho bạn đọc.
Đông A Books làm mới tác phẩm kinh điển từ nội dung đến hình thức
Ấn phẩm Tam Quốc Diễn Nghĩa mới của Đông A Books. Ảnh: Đông A Books
Với ấn phẩm Tam Quốc Diễn Nghĩa, việc đưa tranh lên cạnh sách bắt đầu từ quan niệm mỹ thuật phải xuất phát từ nội dung tác phẩm. Theo bà Hằng Giang, bìa sách cần gợi mở tinh thần câu chuyện, minh họa giúp người đọc hình dung rõ hơn về nhân vật và diễn biến, còn cách trình bày trang phải tạo sự thuận tiện khi đọc. Vì vậy, với kỹ thuật in tranh trên cạnh sách, Đông A quan tâm trước hết đến khả năng truyền tải nội dung bằng hình ảnh, thay vì chỉ xem đây là một cách trang trí.
Từ hàng nghìn bức tranh trong bộ Tam Quốc Diễn Nghĩa Liên Hoàn Họa, đội ngũ lựa chọn ba hình ảnh gồm Kết nghĩa vườn đào, Lửa cháy thành Bộc Dương và Tam Quốc quy Tấn. Ba bức tranh gợi nhắc những trường đoạn nổi bật, từ buổi đầu kết nghĩa của Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi đến thời điểm nhà Tấn thống nhất Tam Quốc. Khi xuất hiện trên cạnh sách, chúng tạo thêm một cách tiếp cận tác phẩm bằng hình ảnh, khơi gợi sự tò mò và mong muốn khám phá câu chuyện.
Ảnh: Đông A Books
Đây là lần thứ hai Đông A thực hiện kỹ thuật này, sau Sherlock Holmes toàn tập. Sự đón nhận tích cực của bạn đọc đối với cả hai ấn phẩm trở thành nguồn động viên để đội ngũ tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng. Tuy nhiên, theo bà Hằng Giang, không phải tác phẩm nào cũng có thể áp dụng cùng một cách thể hiện. Việc lựa chọn hình ảnh và kỹ thuật cần phù hợp với nội dung, tinh thần cũng như đặc trưng riêng của từng cuốn sách.
Câu chuyện làm mới tác phẩm kinh điển còn nằm ở cách xử lý bản dịch. Đông A xem xét từng tác phẩm và từng bản dịch để đưa ra phương án phù hợp. Với những bản dịch cũ có giá trị và được bạn đọc yêu mến, việc tiếp tục sử dụng vẫn là một lựa chọn đáng cân nhắc. Nếu cần hiệu đính, mọi sửa chữa phải dựa trên sự đối chiếu với nguyên tác và tôn trọng công sức của dịch giả. Trường hợp bản dịch hiện có bộc lộ những hạn chế cần khắc phục, đội ngũ sẽ cân nhắc thực hiện bản dịch mới.
Theo bà Hằng Giang, việc dịch mới tác phẩm kinh điển phản ánh những thay đổi trong ngôn ngữ, lý thuyết dịch thuật và nhu cầu tiếp nhận văn học của độc giả đương đại. Đông A ưu tiên dịch trực tiếp từ ngôn ngữ gốc, đồng thời lựa chọn dịch giả am hiểu bối cảnh lịch sử, văn hóa của quốc gia nơi tác phẩm ra đời và phong cách sáng tác của tác giả. Hệ thống chú thích cũng được chú trọng, do dịch giả hoặc Ban Biên tập biên soạn và bổ sung, giúp người đọc hiểu rõ hơn về địa danh, điển tích, từ ngữ cùng những chi tiết có thể gây khó khăn trong quá trình tiếp nhận.
Ảnh: Đông A Books
Một bản dịch cần có ngôn ngữ tự nhiên, dễ đọc đối với bạn đọc Việt Nam nhưng vẫn giữ được giọng điệu và tinh thần nguyên tác. Mỗi bản dịch mới mở ra một cách tiếp cận khác, tạo điều kiện để nhiều bản dịch cùng tồn tại và đem đến cho người đọc thêm lựa chọn, cơ hội đối chiếu.
Với Đông A, một ấn bản mới cần có đóng góp cụ thể cho việc đọc và tiếp nhận tác phẩm. Giá trị ấy có thể đến từ bản dịch được đầu tư mới, phần hiệu đính và chú giải tốt hơn, hệ thống minh họa được thực hiện riêng hoặc một hình thức xuất bản phù hợp hơn với nội dung. Bà Hằng Giang cho biết, đội ngũ luôn đặt ra câu hỏi: bạn đọc sẽ nhận thêm được điều gì từ phiên bản mới?
Một dự án thể hiện rõ cách tiếp cận này là Truyện cổ Andersen, dự kiến được Đông A xuất bản vào cuối năm nay. Đây là phiên bản đầy đủ các truyện, bổ sung hơn 500 minh họa, tiếp nối dòng sách truyện cổ tích Việt Nam và thế giới mà đơn vị đã phát hành, gồm Nghìn lẻ một đêm, Truyện cổ Grimm và Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam. Các ấn phẩm trong dòng sách này đều được đầu tư về nội dung, minh họa và phong cách bìa, với nhiều phiên bản dành cho những nhóm độc giả và người chơi sách khác nhau.
Ảnh: Đông A Books
Riêng với Truyện cổ Andersen, quá trình hoàn thiện bản thảo kéo dài khoảng năm năm. Đông A thực hiện dịch mới, bổ sung những truyện còn thiếu, đồng thời tìm hiểu và lựa chọn bộ minh họa phù hợp. Công đoạn chế bản và thiết kế bìa cũng được đầu tư kỹ lưỡng nhằm tôn vinh một trong những tác phẩm văn chương có giá trị của thế giới. Sách dự kiến có các phiên bản bìa cứng, giới hạn và đặc biệt. Bên cạnh việc hoàn thiện bản thảo, tìm kiếm nhà in đáp ứng được yêu cầu chất lượng cho từng phiên bản với mức chi phí hợp lý cũng là một bài toán mà đội ngũ phải giải quyết.
Những thử nghiệm phía sau các ấn bản đặc biệt
Ảnh: Đông A Books
Trong số những dự án thuộc dòng sách đặc biệt S100 của Đông A Books, Truyện Kiều là ấn bản để lại nhiều dấu ấn với bà Hằng Giang. Đây là lần đầu tiên Đông A sử dụng kỹ thuật Letterpress, hay in lún, trên giấy dó. Để tạo ra những trang sách đáp ứng cả yêu cầu mỹ thuật lẫn kỹ thuật, đội ngũ đã dành nhiều thời gian tìm tòi, thử nghiệm và đầu tư máy móc chuyên dụng.
Đặc tính riêng của giấy dó khiến quá trình chuẩn bị phải được thực hiện cẩn thận. Đông A đặt làm khuôn giấy riêng tại một làng nghề ở Bắc Ninh, với kích thước chính xác theo khổ sách dự kiến. Công đoạn in tiếp tục trải qua nhiều lần thử và điều chỉnh để từng con chữ được in lún rõ nét trên bề mặt giấy, đồng thời giữ được vẻ đẹp tự nhiên của chất liệu. Khi hoàn thiện, phần ruột sách giữ nguyên phách giấy ở cả ba cạnh, tạo cảm giác mộc mạc. Những trang sách được in bằng máy Letterpress Heidelberg của Đức được kỳ vọng đem đến cho người đọc trải nghiệm đặc biệt cả về thị giác lẫn xúc giác.
Ảnh: Đông A Books
Sau khi in, sách được khâu thủ công theo lối Coptic với mũi khâu đôi, sử dụng hai màu chỉ và để gáy trần. Đây là kỹ thuật đóng sách truyền thống của phương Tây, giúp tạo điểm nhấn thẩm mỹ và để lộ cấu trúc thủ công của cuốn sách. Để kết hợp hài hòa các yếu tố Đông và Tây, Đông A lựa chọn chất liệu sơn mài do Hanoia thực hiện cho phần bìa. Trên bìa trước là hình ảnh cây đàn tỳ bà, gợi nhắc nhân vật Thúy Kiều cùng thế giới nghệ thuật của tác phẩm.
Trong dự án này, bà Hằng Giang trực tiếp tham gia nhiều công đoạn cùng đội ngũ, từ trao đổi ý tưởng, lựa chọn chất liệu đến phối hợp với các đơn vị chế tác, theo dõi thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm. Mỗi chi tiết đều cần được cân nhắc, điều chỉnh, đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên. Điều đáng nhớ nhất đối với bà là quá trình kết hợp những chất liệu và kỹ thuật tưởng chừng rất khác nhau để tạo nên một tổng thể hài hòa.
Từ câu chuyện Truyện Kiều S100, có thể thấy việc tạo ra một ấn bản đặc biệt đòi hỏi nhiều thử nghiệm và những quyết định cụ thể ở từng công đoạn. Tuy nhiên, sự chỉn chu trong sản xuất vẫn cần đặt trong mối tương quan với giá thành và khả năng tiếp cận của bạn đọc. Đây cũng là vấn đề mà Đông A phải cân nhắc khi thực hiện mỗi dự án.
Ảnh: Đông A Books
Theo bà Hằng Giang, trước hết, đội ngũ cần xác định mục đích và đối tượng của từng ấn bản để lựa chọn quy cách phù hợp. Một phiên bản hướng đến đông đảo bạn đọc có thể có cách sản xuất khác với một phiên bản dành cho người sưu tầm, từ chất liệu, kỹ thuật gia công đến số lượng phát hành.
Có những yếu tố có thể điều chỉnh để phù hợp với mức giá dự kiến, chẳng hạn chất liệu bìa, hộp sách hoặc mức độ gia công. Tuy nhiên, phần nội dung luôn cần được giữ vững. Bản thảo, dịch thuật, biên tập và hiệu đính phải được thực hiện nghiêm túc. Mọi điều chỉnh về hình thức cần hướng đến việc giúp cuốn sách dễ tiếp cận hơn, đồng thời bảo đảm chất lượng nội dung.
Luôn thấu hiểu bạn đọc để tiếp tục in sách
Ảnh: Đông A Books
Từ công việc xuất bản và vận hành nhà sách, bà Hằng Giang nhận thấy bạn đọc hiện nay có nhiều lựa chọn và chủ động hơn trong quá trình tìm hiểu sách. Họ quan tâm đến tác phẩm, bản dịch và đơn vị xuất bản, thậm chí đối chiếu nhiều phiên bản trước khi đưa ra quyết định mua. Sự chú ý cũng mở rộng đến những yếu tố như chất liệu giấy, hình minh họa, cách trình bày và giá thành.
Những thay đổi ấy đặt ra yêu cầu cao hơn đối với người làm sách. Mỗi ấn phẩm cần được đầu tư cả về nội dung lẫn hình thức, đồng thời cung cấp thông tin rõ ràng, chính xác và nhanh chóng đến bạn đọc. Một cuốn sách cần có nội dung đáng tin cậy, hình thức phù hợp và dịch vụ tốt. Đối với nhà sách, trải nghiệm trực tiếp cũng cần có sức hấp dẫn riêng, tạo cơ hội để người đọc khám phá, lựa chọn và sống cùng sách.
Ảnh: Đông A Books
Đông A Books xem các kênh trực tuyến và không gian nhà sách trực tiếp là những phương thức bổ trợ cho nhau trong việc kết nối với bạn đọc. Khi người đọc ngày càng chủ động và có nhiều tiêu chí lựa chọn hơn, việc làm sách cần bắt đầu từ sự thấu hiểu những gì họ quan tâm, đồng thời xác định rõ giá trị mà mỗi ấn bản có thể mang lại.
Từ việc làm mới bản dịch, bổ sung minh họa đến thử nghiệm kỹ thuật in và đóng sách, mỗi lựa chọn đều cần có lý do gắn với tác phẩm và trải nghiệm đọc. Đó cũng là cách đội ngũ tìm kiếm dấu ấn riêng cho từng cuốn sách, đồng thời giữ được sự cân bằng giữa chất lượng nội dung, hình thức và khả năng tiếp cận của bạn đọc.
Harper’s Bazaar Việt Nam
