Triển lãm Trâu Ơi Ta Bảo Trâu Này : Tiếng vọng từ miền ký ức đồng quê

Mục đồng (The Herd Boy), Trương Đình Huy, Bột màu trên giấy, đang trưng bày tại triển lãm nhóm Trâu Ơi Ta Bảo Trâu Này

Từ câu ca dao quen thuộc về người bạn đồng hành nơi đồng ruộng, triển lãm nhóm Trâu Ơi Ta Bảo Trâu Này tại Lotus Gallery mở ra một cuộc trở về với văn minh lúa nước, nơi con trâu không chỉ là biểu tượng của sức lao động mà còn lưu giữ những câu chuyện về tình người, đất đai và nếp sống quê nhà.

“Trâu ơi ta bảo trâu này,
Trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta”

Hai câu ca dao cất lên như một lời gọi thân tình, gợi nhắc về thời điểm con người và con vật cùng chia sẻ nhịp sống trên những cánh đồng. Trước khi máy móc thay thế sức kéo, con trâu là người bạn đồng hành không thể thiếu của nhà nông. Từ những thửa ruộng chai cứng đến lớp bùn sâu sau mùa nước, từng bước chân trâu góp phần khai mở đất đai, chuẩn bị cho mùa gieo trồng. Với người nông dân, một con trâu và mảnh ruộng đôi khi là cả gia sản, là vốn liếng để dựng xây mái nhà, nuôi dưỡng con cái và vun đắp hy vọng cho những mùa vụ tiếp theo.

Làng (The Village), Nguyễn Tuấn, Màu nước và mực trên lụa

Bởi thế, câu nói “Con trâu là đầu cơ nghiệp” không đơn thuần nhắc đến giá trị kinh tế của một tài sản. Nó phản ánh một quan niệm sống được hình thành từ sự gắn bó lâu đời giữa con người với đất đai, nơi thành quả lao động được đo bằng những mùa lúa chín, những bữa cơm no và sự bình yên của mỗi gia đình. Trong nền văn minh lúa nước, con trâu hiện diện như một phần của đời sống, cùng con người đi qua những tháng ngày nhọc nhằn, chia sẻ cả niềm vui lẫn nỗi lo của mùa màng.

Thế nhưng, ký ức về trâu không chỉ nằm trên những đường cày. Đó còn là hình ảnh đứa trẻ ngồi trên lưng trâu thổi sáo, những buổi chiều chăn thả trên đồng, hay khoảnh khắc người và vật cùng đầm mình dưới dòng nước mát. Giữa nhịp lao động thường nhật, những cuộc rong chơi bình dị ấy trở thành một phần không thể tách rời của tuổi thơ và ký ức làng quê. Con trâu từ đó bước ra khỏi vai trò của một vật nuôi, trở thành người bạn thân thuộc trong thế giới tinh thần của nhiều thế hệ.

Con trâu trong ký ức và bản sắc văn hóa Việt

Mẹ con (Mother and Child), Nguyễn Cường, Bột màu trên giấy

Từ đời sống lao động đến ca dao, tục ngữ và những câu chuyện truyền miệng, hình ảnh con trâu mang theo nhiều lớp ý nghĩa. Đó là biểu tượng của sự cần mẫn, sức bền và đức tính chịu thương chịu khó; đồng thời gợi nhắc đến ước vọng về một cuộc sống sung túc, an cư. Trong ký ức dân gian, trâu và người dường như không phân định rạch ròi quan hệ chủ – vật. Họ cùng tồn tại trong một không gian sống, nương tựa vào nhau qua những mùa mưa nắng, cùng góp sức tạo nên thành quả từ đất đai.

“Rủ nhau đi cấy đi cày,
Bây giờ khó nhọc có ngày phong lưu”

Câu hát gửi gắm niềm tin giản dị của người nông dân: những nhọc nhằn hôm nay sẽ kết tinh thành mùa màng ngày mai. Khi lúa chín vàng trên đồng, thành quả không chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch mà còn ở sự yên lòng của những mái nhà sau một vụ mùa. Một mùa bội thu có nghĩa là những bữa cơm đủ đầy, là vốn liếng được dành dụm, là cơ hội để con cái lớn lên và thế hệ sau tiếp tục dựng xây cuộc sống. Vì vậy, ước vọng về mùa tốt không chỉ là mong cầu sung túc về vật chất, mà còn là khát vọng về sự sum vầy và bình an.

Đôi Trâu (Two Buffaloes), Nguyễn Chuyên, Bột màu trên giấy

Trong dòng chảy hiện đại, khi hình ảnh đồng quê dần thay đổi bởi đô thị hóa và những phương thức sản xuất mới, con trâu vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong tâm thức người Việt. Nó gợi về một thời mà nhịp sống được đo bằng mùa vụ, con người gần gũi với thiên nhiên và những giá trị bền vững được vun đắp từ lao động. Việc trở lại với hình ảnh con trâu, vì thế, cũng là dịp để nhìn lại những nền tảng văn hóa đã góp phần định hình đời sống cộng đồng.

Bảy họa sĩ, nhiều cách nhìn về một biểu tượng qua triển lãm nhóm Trâu Ơi Ta Bảo Trâu Này

Ao Làng (The Village Pond), Bùi Quỳnh, Màu nước và mực trên lụa

Tại triển lãm Trâu Ơi Ta Bảo Trâu Này, Lotus Gallery giới thiệu các tác phẩm của bảy họa sĩ Bùi Quỳnh, Đỗ Ngọc Cường, Nguyễn Chuyên, Nguyễn Cường, Nguyễn Thanh Hải, Nguyễn Tuấn và Trương Đình Huy. Cùng lấy hình ảnh con trâu và đời sống nông thôn làm điểm khởi đầu, mỗi nghệ sĩ tiếp cận đề tài bằng một ngôn ngữ tạo hình riêng, mở ra những lát cắt khác nhau về văn hóa và ký ức Việt Nam.

Sự đa dạng trong chất liệu góp phần tạo nên những sắc thái biểu đạt phong phú. Từ mực và màu nước trên lụa, bột màu trên giấy đến sơn dầu trên toan và sơn mài, mỗi phương thức sáng tác mang lại một cách cảm nhận riêng về hình thể, không gian và đời sống. Nếu chất liệu lụa gợi nên vẻ mềm mại, mờ ảo, thì những bề mặt sơn dầu hay bột màu có thể đưa hình ảnh đến gần hơn với cảm giác trực diện, thô mộc. Trong khi đó, sơn mài với chiều sâu của lớp màu và kỹ thuật xử lý bề mặt mở ra một hướng diễn đạt khác cho những hình ảnh gắn với văn hóa truyền thống.

Ráng Chiều (Afternoon Glow), Đỗ Ngọc Cường, Sơn dầu trên canvas

Không chỉ tái hiện con trâu như một chủ thể tạo hình, các tác phẩm còn gợi ra không gian sống xoay quanh nó: những mùa vụ nối tiếp, những cuộc gặp gỡ nơi đầu ngõ cuối làng, phong tục và tập quán được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Từ đó, hình ảnh con trâu trở thành điểm kết nối giữa hiện tại và quá khứ, giữa trải nghiệm cá nhân của người nghệ sĩ với ký ức chung của cộng đồng.

Với Trâu ơi ta bảo trâu này, Lotus Gallery không chỉ giới thiệu một đề tài quen thuộc trong mỹ thuật Việt Nam, mà còn mượn hình ảnh con trâu để kể lại câu chuyện về cách cha ông gây dựng cơ nghiệp từ đất, gắn bó với thiên nhiên và tìm thấy niềm vui trong thành quả lao động. Đó cũng là lời tri ân dành cho đất đai và con người, cho những giá trị bình dị đã nuôi dưỡng đời sống qua bao thế hệ.

Nhà bên đồi (The House on the Hill), Nguyễn Thanh Hải, Sơn mài

Sau cùng, điều đọng lại từ triển lãm có lẽ là một mong ước không mới nhưng chưa bao giờ mất đi ý nghĩa: đất lành, mùa tốt, người sum vầy. Bởi mỗi mùa thu hoạch không chỉ đánh dấu thành quả của lao động, mà còn là dịp để những người thân trở về bên nhau, cùng chia sẻ niềm vui no ấm. Trong tiếng gọi trâu thân thuộc của câu ca dao xưa, một miền ký ức đồng quê lại được đánh thức, gần gũi và bền bỉ như chính mối gắn bó giữa con người với mảnh đất quê hương.