Kim Tĩnh – Nghệ thuật để là chính mình

Hành lang hậu trường chật hẹp, ánh sáng lờ mờ. Kim Tĩnh (Jin Jing) ngồi trước gương trong phòng hóa trang, nhìn người trong gương dần trở thành một người khác.

Đó là khoảnh khắc trước một buổi diễn vở The Invisible Guest. Trên sân khấu, cô phải trở thành cả luật sư Gu lẫn Wei Jia – một nữ luật sư điềm tĩnh, tỉ mỉ và một người mẹ mắc bệnh nặng, giả danh luật sư để tìm ra sự thật đằng sau vụ mất tích của con trai. Chính xác hơn, cô phải trở thành “luật sư Gu do Wei Jia thể hiện”: một vai diễn lồng trong vai diễn, một vở kịch nằm trong một vở kịch.

“Nếu chỉ cần phân biệt một người trẻ với một người lớn tuổi thì thực ra không quá khó. Đó là kỹ thuật diễn xuất khá thông thường”, Kim Tĩnh nói. “Điều cần đặc biệt chú ý là khi đóng luật sư Gu, bạn phải thể hiện được rằng nhân vật đã mang bệnh, thậm chí có thể đang trải qua một đợt hồi quang phản chiếu trước khi qua đời. Dù trông đầy sức sống, ở cô ấy vẫn phải thấp thoáng dấu hiệu bệnh tật”.

Đầm: Shangyi by Shang1.

Đây là lần đầu Kim Tĩnh tham gia một vở kịch sân khấu. Diễn trên sân khấu khác với diễn trước máy quay. Trước ống kính, bạn có thể thử lại: một lần quay chưa đạt thì quay thêm lần nữa. Nhưng trên sân khấu, không có cơ hội làm lại. Toàn bộ buổi diễn phải liền mạch từ đầu đến cuối; mỗi đêm đều mới, nhưng cũng phải giữ được sự nhất quán. Dù vậy, điều ấy không khiến cô lo âu.

“Tôi không thấy CÓ GÌ KHÓ KHĂN khi xử lý tình TÌNH HUỐNG KHÓ. Tôi ít khi nào thấy LO ÂU”.

Sức nặng của sàn diễn sân khấu

Zhang Jiayuan nhận xét rằng trong những buổi tập, Kim Tĩnh luôn “dốc hết tất cả, lần nào cũng vậy”, đến mức có thể ngủ thiếp đi ngay tại chỗ vì kiệt sức.

Liệu sự tận tâm ấy có giống cách cô hết mình trên sân khấu ứng tác?

Kim Tĩnh nghĩ một lúc rồi bảo có lẽ vì không được đào tạo diễn xuất bài bản, cô luôn cảm thấy mình phải đặc biệt nỗ lực trong mỗi lần diễn. “Tôi có lòng tự trọng rất cao. Nếu diễn không tốt, tôi không muốn người ta nói rằng ngay từ lúc tập đã thấy cô ấy không có khả năng. Nhưng nếu tôi luôn cố gắng mà kết quả vẫn chưa đạt, mọi người sẽ nói: ‘Cô ấy đã rất chăm chỉ khi tập. Cô ấy đã làm hết sức’. Nghe như vậy, tôi sẽ dễ chấp nhận hơn”.

Điều mà người diễn ứng tác quen thuộc nhất chính là thất bại. Khán giả không phản ứng, đó là thất bại. Trải qua điều này hết lần này đến lần khác đã hình thành trong Kim Tĩnh sự nhạy cảm cao, giúp cô nhanh chóng nắm bắt phản ứng của khán giả trên sân khấu. Tuy nhiên, trong một vở kịch, phản ứng ấy đến chậm hơn, và cô không thể “đọc” ra ngay như khi diễn ứng tác. Hỏi cô việc không thể lập tức đánh giá phản ứng của người xem sẽ làm cô thoải mái hay bất an hơn, cô lắc đầu.

“Khi đang DIỄN XUẤT, tôi ít dành THỜI GIAN để nghĩ đến các ĐÁNH GIÁ hay PHẢN HỒI của khán giả ngay.”

Kim Tĩnh ví diễn xuất với việc làm ra một sản phẩm. “Có những người phát triển sản phẩm rất quan tâm đến nhu cầu của khách hàng, rồi điều chỉnh sản phẩm theo đó. Nhưng cũng có người bắt đầu từ chính mình: Tôi thực sự muốn làm sản phẩm này; tôi muốn nó có một công dụng nhất định. Sau đó, tôi hy vọng thu hút được những người giống mình. Diễn xuất cũng vậy. Nếu bạn bắt đầu từ khán giả và xây dựng phần diễn theo những gì họ thích, họ sẽ cảm nhận được. Khi thấy bạn đang cố làm hài lòng hay tìm kiếm sự công nhận của họ, họ sẽ vô thức trở nên khắt khe hơn. Nhưng nếu thấy bạn đơn giản là đang làm điều mình muốn và thể hiện bản thân, họ sẽ dễ nhìn bạn như một người ngang hàng”.

Đầm, áo blazer và váy: Ferragamo. Giày: Manolo Blahnik. Bông tai: Tokokkino. Nhẫn: Olio e Aceto.

Làm việc với đạo diễn Ding Yiteng, Kim Tĩnh gặp một người được ví như chiếc kính hiển vi: giỏi khám phá những phẩm chất ẩn sâu trong diễn viên và đòi hỏi đến mức khắt khe ở từng chi tiết. Liệu quá trình ấy có giúp cô khám phá lại những phẩm chất của mình với tư cách diễn viên hay không? Kim Tĩnh chỉ xem mình là người mới đang trưởng thành. Chưa có điều gì thực sự định hình, và vẫn còn rất nhiều thứ phải học hỏi, trau dồi. Theo cô, lúc này còn quá sớm để gắn cho bản thân một nhãn mác.

Thử thách đặc biệt nhất của sân khấu chưa bao giờ nằm ở những khoảnh khắc cảm xúc bùng nổ, mà ở vô số lựa chọn nhỏ bé không ai nhận ra. Trong một buổi diễn, có những khoảng lặng không lời thoại, khi khán giả khó biết diễn viên đang mất tập trung hay hoàn toàn chú tâm. Sau thời gian làm việc kéo dài, khi cả cơ thể lẫn tinh thần đều mệt mỏi, bạn có thể âm thầm dựa vào kỹ thuật để tiết kiệm sức lực và để tâm trí trống rỗng – hoặc tiếp tục sống đúng với nhân vật, hiện diện trọn vẹn trong vai diễn. Có thể không người ngoài nào phát hiện khoảnh khắc lơi sức ấy, nhưng đó là lựa chọn mà chỉ diễn viên mới có thể tự chịu trách nhiệm.

Đầm, áo blazer và váy: Ferragamo. Bông tai: Tokokkino. Nhẫn: Olio e Aceto.

Những lớp lang khác nhau của màn ảnh

Cảm thấy hồi hộp trước khi bước lên sân khấu và lo mình diễn không tốt là chuyện bình thường. Nhưng khi thực sự nhập vai, những bất an của riêng Kim Tĩnh tạm lùi lại, và cô trở thành Uông Mỹ Lệ.

Tình bạn giữa Uông Mỹ Lệ và Cao Phàm không thể đo bằng khoảng thời gian họ ở bên nhau. Đó là sự gắn bó vượt qua sinh tử và tồn tại mãi mãi. Nhiều người tự hỏi liệu việc thể hiện một mối quan hệ sâu sắc như vậy giữa hai người phụ nữ có làm thay đổi cách cô nhìn nhận những gắn kết tình cảm giữa phụ nữ hay không. Kim Tĩnh nhẹ nhàng trả lời: Đó không phải một khám phá mới mẻ gây chấn động, mà chỉ là sự khẳng định lại.

Trước đây, phần lớn những tiểu phẩm hài Kim Tĩnh tham gia đều là các lát cắt nhẹ nhàng của đời sống thường ngày, trong đó tiếng cười được đặt lên hàng đầu. Vì vậy, không có nhiều không gian để cô thể hiện những mối quan hệ sâu sắc giữa phụ nữ. Nhưng tình bạn, sự gắn bó và quan tâm vốn đã là những chủ đề lớn lao, bắt rễ sâu trong lòng người. Đó không phải những điều bạn chỉ đột nhiên hiểu ra sau khi đóng một vai diễn. Cũng như chúng ta vốn biết ý nghĩa của mái ấm, không cần phải đóng một câu chuyện gia đình mới học lại cách yêu thương người thân.

Câu chuyện của Uông Mỹ Lệ và Cao Phàm chỉ một lần nữa khẳng định rằng tình bạn đẹp giữa phụ nữ được vun đắp dần dần, bằng sự tin tưởng và khả năng nương tựa vào nhau. Kim tĩnh vốn đã hiểu điều đó. Vai diễn chỉ giúp sự thấu hiểu ấy có một hình hài cụ thể.

Từ Hồ Tinh Tinh trong Nơi xứ người tôi rất ổn, Cung Tử Thương trong Vân Chi Vũ, đến Uông Mỹ Lệ trong Nhớ Cậu rồi, Kim Tĩnh đã thể hiện nhiều dạng nhân vật khác nhau. Khi được hỏi điều gì dễ khiến cô rung động nhất khi lựa chọn kịch bản, cô thẳng thắn nói về ngành công nghiệp này: Sở thích cá nhân thường phải đặt sau những cân nhắc thực tế. Dĩ nhiên, có những câu chuyện cô khao khát được kể, nhưng với tư cách diễn viên, quyền lựa chọn của cô thường có giới hạn. Khi một cơ hội xuất hiện, cô phải cân nhắc nhiều yếu tố. Rất khó chọn kịch bản chỉ dựa trên sở thích riêng.

Cách nhìn tỉnh táo ấy không khiến cô cảm thấy bất lực.

“Mọi người đều phải LÀM VIỆC trong những ĐIỀU KIỆN GIỐNG NHAU. Không có LÝ DO GÌ để vì thế mà làm mình MẮC KẸT trong những cảm xúc TIÊU CỰC.”

Đầm: Awaylee. Vòng tay và nhẫn: Olio e Aceto.

Thước đo trong sâu thẳm

Kim Tĩnh từng dùng một ly nước làm phép ẩn dụ: Thế hệ này nối tiếp thế hệ khác truyền lại nỗi sợ, sự nhút nhát, những giằng co nội tâm và bóng tối, như tạp chất lơ lửng trong nước. Cô hy vọng có thể gạn bớt những cảm xúc nặng nề ấy khỏi ly nước của mình. Nhưng cô không ảo tưởng rằng có thể loại bỏ mọi cảm xúc tiêu cực, biến cuộc sống thành một thứ hoàn toàn tinh khiết, trắng trong.

“Không ai có thể THỂ HIỆN cùng lúc cả hai KHÍA CẠNH đối lập của BẢN THÂN. Tôi không thể LOẠI BỎ tất cả MÀU ĐEN và để lại một THẾ GIỚI chỉ có MÀU TRẮNG. Tôi không nghĩ thế giới này ĐƠN GIẢN như vậy”.

Cô dần rút ra cách sống cùng những cảm xúc ấy. Giằng co, rối bời và yếu đuối vẫn thỉnh thoảng trở lại, và chấp nhận là cách duy nhất để tiếp tục. Không cần cố loại bỏ mọi thứ bị xem là “xấu”. Con người vốn được tạo nên từ cả ánh sáng lẫn bóng tối.

Vai diễn của Kim Tĩnh thể hiện một người mẹ đau đớn vì mất con trai và một người phụ nữ đối diện với chia lìa, bệnh tật. Những vai diễn ấy đều chạm đến chủ đề nặng nề về mất mát. Vì cô hay dùng câu đùa để xoa dịu nỗi đau, nhiều người tự hỏi liệu các nhân vật này có thay đổi cách cô xử lý nỗi buồn.

Kim Tĩnh cho rằng những vai đã đóng khó mà thay đổi cách nhìn nhận của cô. Ngoài đời, cô chưa từng trải qua một mất mát riêng tư thực sự có sức tàn phá. Cảm nhận của cô về chia lìa và cái chết vẫn nằm trong phạm vi kịch bản, diễn xuất. Một nhân vật không nhất thiết làm thay đổi hoàn toàn quan điểm sống của cô, nhưng có thể lặng lẽ để lại những hành động tử tế nhỏ bé, thiết thực.

Đầm: Awaylee. Giày: Steve Madden.. Vòng tay và nhẫn: Olio e Aceto.

Nhớ cậu rồi dạy cô một điều nho nhỏ: Tình cảm giữa người với người không cần dựa vào những lời hứa lớn lao, xa vời. Thay vì nói: “Nếu có chuyện gì xảy ra, tôi sẽ chăm sóc gia đình bạn”, cô trân trọng hơn sự dịu dàng trong những khoảnh khắc thường ngày – đưa một ly nước khi ai đó khát, hay tiện tay vứt rác giúp họ. Với cô, những hành động đồng hành nhỏ bé, có thể làm ngay và trong tầm tay là cách thể hiện tình cảm đáng tin cậy nhất.

Kim Tĩnh hiếm khi lập kế hoạch dài hạn cho cuộc đời, bởi cô biết thực tế thường sẽ phá vỡ chúng. Thế nhưng, sân khấu và điện ảnh lại chính là những công việc sáng tạo kéo dài, với phản hồi đến muộn. Nỗ lực lâu dài chưa chắc nhận được hồi đáp tức thì, và nhịp độ ấy đã định hình lại cách nữ diễn viên hiểu về hai chữ “kế hoạch”.

Đầm: Awaylee. Giày: Steve Madden.. Vòng tay và nhẫn: Olio e Aceto.

Dần dần, cô học được cách phân biệt hai điều: kế hoạch và kỳ vọng.

Kế hoạch là một quá trình bạn có thể kiểm soát: sắp xếp lịch tập, duy trì phong độ, không ngừng trau dồi nghề nghiệp, từng bước tiến lên. Ngược lại, kỳ vọng là chấp niệm đeo bám vào một kết quả – một dạng bạo lực vô hình. Bạn có thể lên kế hoạch trở thành diễn viên giỏi và liên tục hoàn thiện mình, nhưng không thể khăng khăng rằng bản thân nhất định phải đoạt giải hay đạt được một thành quả cụ thể.

“Bản thân việc LẬP KẾ HOẠCH không có gì sai, nhưng KỲ VỌNG QUÁ dễ sinh ra LO ÂU. Nếu bạn không CHỜ ĐỢI một kết quả CỤ THỂ, mỗi khi mọi việc KHÔNG DIỄN RA như MONG MUỐN, bạn vẫn có thể TẬN HƯỞNG quá trình thực hiện và CẢM THẤY THOẢ MÃN. Kỳ vọng quá nhiều sẽ RẤT KHÓ có thể đạt được TRỌN VẸN”

Hiểu nguyên tắc là một chuyện; thực hành lại là chuyện khác. Cô cũng thường mắc kẹt trong kỳ vọng. Chỉ khi nỗi đau tích tụ đến đỉnh điểm, cô mới muộn màng nhận ra mình đã âm thầm bám chấp, chờ đợi một kết quả như ý.

Trước đây, ý kiến của người khác thường ảnh hưởng đến cô. Khi được khen, những nghi ngờ lại dấy lên: Họ có thật lòng không? Hay chỉ đang lịch sự? Giờ đây, khi nghe một lời khen, cô có thể bình tĩnh đánh giá ý định và mức độ chân thành của nó. Trong ngành này, nhiều lời khen đơn giản là cách giúp công việc diễn ra thuận lợi, một phép lịch sự để duy trì bầu không khí dễ chịu.

Cô không còn khát khao đuổi theo từng lời công nhận hay nhất thiết phải xác định xem mỗi lời khen có thật lòng hay không. Kim Tĩnh lắng nghe, đáp lại lịch sự, hiểu được bản chất vấn đề, rồi không tự dằn vặt bản thân chỉ vì một lời đánh giá.

Điều khó nhất là chuyển từ “khao khát sự công nhận của người khác” sang “không còn bị tổn thương bởi đánh giá của người khác”. Cô chia sẻ một cách tiếp cận mà mình mất rất lâu mới tìm ra: Khi một lời nói hay tình huống dường như chỉ làm riêng bạn tổn thương sâu sắc, đến mức cảm thấy giận dữ, tủi thân hay choáng ngợp, đừng vội công kích đối phương. Thay vào đó, hãy tự hỏi: Lúc này, tôi đang cần điều gì?

Tôi muốn được chấp nhận? Được nhìn thấy? Được khẳng định? Được cảm thấy mình có ý nghĩa?

“Tôi muốn được mọi người CHẤP NHẬN? Được THẤY? Được KHẲNG ĐỊNH? Cảm thấy BẢN THÂN quan trọng?”

Trong các xã hội Đông Á, nhiều người bỏ quên nhu cầu thật sự của bản thân suốt nhiều năm. Họ quen kìm nén cảm xúc, đến mức không còn nhận diện được khoảng trống bên trong mình. Thông thường, gốc rễ của sự giằng co ấy là việc chờ người khác lấp đầy khoảng trống: chờ sự đồng tình của bạn bè, sự ghi nhận của cấp trên, hay sự dịu dàng mà mình mong nhận từ một người khác..

Nhưng những người khác chẳng thể hoàn toàn lấp đầy khoảng trống ấy giúp bạn.

Áo và váy: Curiel. Giày: Manolo Blahnik. Vòng cổ: Tokokkino.

Câu trả lời thực sự là nhận ra khoảng trống, rồi học cách tự trao cho mình điều đang cần. Nếu cần một lời động viên, hãy nói với chính mình: Bạn đã làm tốt rồi. Khi nguồn khẳng định chuyển từ người khác về bản thân, những đánh giá bên ngoài không còn có thể khuấy lên những đợt sóng lớn. Những lời gây tổn thương ấy có thể vẫn hướng về bạn, nhưng mặt hồ bên trong chỉ còn gợn nhẹ.

Đã tròn mười năm kể từ khi Kim Tĩnh xuất hiện trên Golden Night, và nhiều người đã ghi dấu cột mốc ấy, chúc mừng cô nhân kỷ niệm mười năm. Khi xem lại những thước phim ngày đó, cô thấy mình thời trẻ từng lớn tiếng tuyên bố rằng một ngày nào đó sẽ trở thành ngôi sao lớn. Giờ đây, khi đang đứng trong chính “một ngày nào đó” từng nhắc đến, Kim Tĩnh có một cảm giác kỳ lạ: Thời gian dường như không trôi theo đường thẳng.

Cô không cảm thấy mình liên tục tái tạo bản thân thành một con người hoàn toàn mới. Nhiều suy nghĩ từ thời còn trẻ, còn đi học vẫn có chung cốt lõi với những điều khiến cô bận tâm hôm nay. Nũ diễn viên chỉ tích lũy thêm trải nghiệm. Có những lúc cô trở lại một trạng thái tinh thần trước kia; cũng có lúc cô có thêm những nhận thức mới.

“Tôi không biết mình đã thay đổi hay vẫn như cũ. Con người tôi trong quá khứ, hiện tại và tương lai dường như cùng tồn tại trong một khoảnh khắc, thay vì nối thành một đường thẳng tiến về phía trước”.

“Tôi không biết liệu mình đã THAY ĐỔI hay vẫn NHƯ XƯA. Con người tôi trong QUÁ KHỨ, HIỆN TẠI và TƯƠNG LAI dường như cùng TỒN TẠI trong một KHOẢNH KHẮC, chứ không thẳng hướng TIẾN VỀ PHÍA TRƯỚC theo đường thẳng.”

Ánh đèn sân khấu bật lên rồi tắt, vai diễn này nối tiếp vai diễn khác. Kim Tĩnh không vội tìm câu trả lời từ thế giới bên ngoài, cũng không đo mình bằng tiêu chuẩn của người khác. Diễn xuất vẫn là điều cô tiếp tục theo đuổi; còn bên trong, cô dần thấu hiểu bản thân và giữ mặt hồ trong lòng bình lặng.

Không cần chạy đua với thời gian hay ép mọi việc phải dẫn đến kết quả. Được tự mình quyết định từng lựa chọn chính là trạng thái cô thấy hợp với mình nhất vào lúc này.

>>VÂN CHI VŨ: BỮA TIỆC MÃN NHÃN CHO KHÁN GIẢ YÊU CÁI ĐẸP

>>ĐINH TRÌNH HÂM THAY THẾ ĐỊCH LỆ NHIỆT BA, BẠCH VŨ TRONG BẮT ĐẦU SUY LUẬN NÀO